Pİ’NİN ÖYKÜSÜ (π)
İnsanoğlu “daire” dediğimiz kendine özgü düzgün yuvarlak şeklin farkına tekerleğin icadından çok önce varmıştı. Bu şekli diğer insanların, hayvanların göz bebeklerinde, gökyüzünde güneşte, ayda görüyordu. Etrafındaki bitkilerden çiçeklerden de daire ya da daireye yakın şekiller algılıyordu. Derken bir gün elindeki çomakla kuma bir daire çizdi. Sonra düşündü. Bazı daireler küçüktü, bazıları ise büyük. Dairenin bir ucundan öteki ucuna uzaklığı ne kadar büyürse çevresi de o kadar büyüyordu. Sonra gene düşündü. Cilalı taş devri insanı artık soyutlamasını yapmıştı: Dairenin çevresinin uzunluğu çapının uzunluğu ile orantılıydı. Yani çap 2 kat büyüyünce çevre de 2 kat, çap 3 kat büyüyünce çevre de 3 kat büyüyordu. Çapı 4 kat küçültünce çevre de 4 kat küçülüyordu. Başka bir deyişle çevrenin çapa oranı daireden daireye değişmiyor sabit kalıyordu.
13 p (pi) Yunan alfabesinin 16. harfi. İsviçreli büyük matematikçi Leonhard Euler’inde 1737 yılında yayınladığı bir kitabında benimseyip kullanmasıyla dairenin çevresinin çapına oranı artık hemen herkesçe bu harfle gösteriliyor.
Demek ki, bu sabit orana p dersek çağdaş matematik diliyle;
p = çevre/çap = sabit yazılabiliyordu.
Bu oranın sabitliğine karar kıldıktan sonra şimdi soru bu sabitinin değerinin saptanmasıydı. Babil’de ve eski Mısır’da MÖ 2000 dolayında sırasıyla p = 31/8 ve p = (16/9)2 değerleri kullanılıyordu. Bu insanlar bu değerleri nasıl bulmuşlardı? Kesin bir şey söylemek olanaksız ama bir tahmin yürütebiliriz. p sayısının değerini bulmak için en kolay yol bir daire alıp çapını ölçmek ve ikisini birbirine bölmektir. Bizde böyle yapalım. Nil nehrinin kıyısında büyükçe bir ıslak kumsal alanının ortasında bir yere bir kazık çakalım. Kazığa bir ip bağlayalım. İpin öbür ucuna sivri uçlu bir sopa tutturalım ve ipi gergin tutarak kuma bir daire çizelim. Şimdi kazığı ve ipi çıkarıp atalım (kazığın deliği O yu bozmayalım). Başka bir ip bulalım bu ipi çember üzerinde alınan herhangi bir A noktasından dairenin bir ucuna doğru O dan geçecek şekilde uzatalım. İpin A ya ve dairenin öteki ucu B ye karşı gelen noktalarını – bir kömür parçasıyla – işaretleyelim. İpin üzerindeki AB uzunluğu dairenin çapıdır ve bizim ölçü birimimizdir.
Devamı Dosyada: Dosyayı İndir
Etiketler: Matematik Tarihi, pi, pi'nin öyküsü, pi'nin tarihi