GİRİŞ
Son yıllarda öğrenme-öğretme süreçlerine ilişkin farklı stratejiler ortaya konmaktadır. Bu stratejilere bakıldığında ortak noktaların bireyin merkeze alındığı, bireysel farklılıkların gözetildiği, öğretmenin genellikle öğrenene rehberlik yaptığı sonucu karşımıza çıkmaktadır.
Şüphesiz bir eğitimci için “bütün” onu oluşturan parçaların toplamından daha büyüktür. Bu nedenle öğrenme-öğretme süreci içerisindeki tüm yaklaşımlar bütüncül bir yaklaşım içerisinde değerlendirilmelidir.
Eğitimin bireyin davranışlarında kendi yaşantısı yoluyla ve kasıtlı olarak istendik değişme meydana getirme, öğretimin ise öğrenme etkinliklerini yönlendirme ya da kılavuzlama işi olduğu (Demirel, 2000:305-306) hatırlanırsa öğretme stratejilerinin bireyin neyi öğreneceğinden çok nasıl öğreneceğine işaret ettiği gözden kaçırılmamalıdır. Bu açıdan bakıldığında öğretme stratejisi de öğrencilerin dersin hedeflerine ulaşmayı sağlayıcı oldukça genel bir yoldur.
Formal eğitim ortamı bireye sınıf içerisinde önemli fırsatlar vermektedir. Bu fırsatların içinde bireylerin gerçek hayatlarında karşılaştıkları güçlüklerin, sorunların veya karmaşıklıkların giderilmesi de vardır. Ama başka açıdan bakıldığında da öğrencilerin formal eğitim süreci içerisinde “İşte tamam buldum. Ben bu konuda sınıfta öğrendiklerimi hiç eksiksiz, tüm ayrıntıları ile hatırlıyorum…” dedikleri nadir görülmektedir. Ancak birçok öğrencinin herhangi bir sorun ile karşılaştığında direkt olarak günlük hayatlarında başlarından geçen bir problemi çözme yöntemini aynı soruna transfer etme çabaları öğrencilerde gözlenecektir.
Genellikle olası ve karmaşık bir problem tüm dikkatimizi üzerine çeker. O halde problemlerin birey üzerinde dikkat çekici ve bireyi kendine motive edici bir gücü bulunmaktadır, diyebiliriz. Problemler aynı zamanda bireylerin eleştirel ve yaratıcı düşünme özelliklerinin keşfedilmesine ve bu özelliklerin etkin bir şekilde kullanılmasına da yardımcı olur.
Bu açıdan bakıldığında bireyin çeşitli problemleri çözmek için kendi eksik bilgilerini de hesaba katmaları, geçerli ve güvenilir ilkeler belirlemeleri, bir karara varmaları ve bir çözüm üretmeleri genel bir strateji olarak adlandırılabilir. Aynı stratejinin farlı problemlere uygulandığının gözlenmesi bu stratejinin öğrenci tarafından öğrenilmiş olduğunun da bir göstergesidir. Bu bir probleme dayalı öğrenmedir, yani bireyler ilk önce bir problem durumu ile karşı karşıya gelirler ve öğrenme, söz konusu olan problemin araştırılması ve bir çözüme kavuşturulması sonucunda gerçekleşir.
Probleme Dayalı Öğretme Stratejisi
1.1. Tarihi Temelleri
Genel olarak bakıldığında problem çözme eylemi yeni bir şey değildir. Tarih içerisinde Probleme Dayalı Öğretim Stratejisi’nin ilkel örneklerini görmek mümkündür. Protogoras ve Aristotalesten başlayarak Sokrates’e kadar uzanan bir kullanım ağı gözümüze çarpar. İlk çağda bu yöntemi en etkin olarak Sokrates kullanmıştır. Hatta onun yöntemine soru-cevap diyalektiği, Sokratik Doğurtum adları da verilmiştir. İleriki yüzyıllara gelindiğinde Dewey’i görebiliriz. Dewey öğrenmeyi incelerken düşünceyi fiilin aktif hali olarak görmüş ve öğrenmede problemin önemine dikkat çekmiştir. Bizim ele alışımızdan farklı olarak Problem Çözme Tekniği öğretim litaratürüne Dewey’in sınıflaması ile girmiştir. (Excellence in College Teaching, 2000:1)
Ancak PBL bir öğretim stratejisi olarak literatüre 1960lı yıllarda McMaster Universty, Medical School’da Barrows ve Tombly’in tarafından yalpan bir araştırma sonucunda girmiştir. Bu araştırmada öğrencilerin akıl yürütme yetenekleri araştırılmıştır. Barrows ve Tamblyn problem çözmenin öğrenme üzerine getirtiği farklılıklara dikkati çekmişlerdir. İlk denemelerde öğrencilerden küçük gruplar oluşturulmuş, problemle durum arasında karar vermeleri beklenmiştir. (Rhem, 1998: 1) Günümüzde Kanada, Amerika, Australia, İngiltere gibi ülkelerde özellikle Tıp Öğretiminde yüksek öğretimde kullanılan bir öğretim stratejisidir.
Türkiyedeki eğitim araştırmaları incelendiğide Probleme Dayalı Öğretim Stratejisi’nin Dokuzeylül Üniversitesi, Hacettepe Üniversitesi ve Pamukkale Üniversitesini Tıp Fakültelerinin çalışmaları ile sınırlı olduğu görülmektedir.
1.2. Probleme Dayalı Öğretme Stratejisi Nedir?
Neredeyse her gün bir çok problem hayatımızı derinden etkilemektedir. Böylesi bir durumda isteğimiz acilen problemin ortadan kaldırılmasıdır. Fakat bu istek yalnız başına yeterli değildir. Problemlerin çözümü noktasında yetişme şeklimiz ve bireysel gelişimimiz son derece önemlidir. (Torp, 1997:1) Problemler ile ilgili bir takım anahtar olayları tanımlamak, gerekli bilgileri elde etmek ve kendi geliştirdiğimiz bir takım yöntemler ile probleme çözüm üretmek gerekmektedir. (Saban, 2000:156)
Probleme dayalı öğretim stratejisi öğrenme-öğretme sürecinde yeni bir paradigmayı temsil eder. Bu stratejide öğrenci karmaşık bir durum veya olay ile karşı karşıya bırakılır. Önemli olan nokta öğrencilerin bu sorunu sahiplenmeleri, ondan sorumlu olmalarıdır. Sorumluluk ve sahiplenme tam olarak gerçekleşmişse öğrenciler geçerli bir çözüme varmada tüm yolları denerler. Öğretmenin strateji başlangıcında yapması gereken ise problemin gerçek hayattan seçilmesine dikkat etmektir. Torp ve Sage’ye göre “Problem çözmeye dayalı öğrenme, karmaşık ve gerçek hayat problemlerinin araştırılması ve çözümü etrafında organize edilmiş ve bireylerin hem zihin hem de beceri yönünden aktif katılımlarını gerektiren, tecrübeye dayalı öğrenmeyi temsil eder” (Saban, 200:157)
Probleme dayalı öğretim stratejisi öğretimin hedeflerinden, öğrenci davranışına, kullanılacak yöntem ve teknikten, yapılacak olan ölçme ve değerlendirme işlemlerine kadar problemi merkeze alan bir yaklaşımdır. Bu nedenle böyle bir yaklaşımda hedeflerin ve davranışların öncelikli olarak belirlenmesi gerekmektedir. Bu belirleme yapıldıktan sonra problemi çözme aşamasında kullanılacak yöntem ve tekniklerin tespit edilmesi gerekecektir.
1.3. Probleme Dayalı Öğrenme Stratejisinin Temel Karakteristiği
Probleme Dayalı Öğrenme Stratejisiinin Watson and Matthews (Major, Baden, MacKinnon, 2000:2) tarafından belirlenen üç temel karakteristiği bulunmaktadır:
- Probleme dayalı bir öğretim organizasyonudur. Bütüncül bir yapısı vardır ve özellikle bilişsel (cognitive) düzeyleri vurgular.
- Küçük gruplar, özel öğretim ve aktif öğrenme süreçlerindeki yaşantıları kolaylaştıran bir yapısı bulunmaktadır.
- Beceri ve motivasyonu geliştirir. Ömür boyu öğrenme yeteneği sağlar.
Probleme Dayalı Öğretim Stratejisini gerçeklere dayalı bir bilgi kazadırmaktadır. Bunu sağlamak için problem gerçek hayatın içinden seçilir. Aynı zamanda bu öğrencinin bilgi birikimi ile de entegrasyon sağlayarak bireyi geliştirir. Probleme Dayalı Öğretim Stratejisi problemlerin çözümü üzerine genel ilkeler oluşturulmasına yardımcı olur. Bu durum her problemde öncekilerden transfer edilerek çözümü kolaylaştırır. Sürekli kullanılması gelecekteki problemlerin çözümünde tahminler oluşturulmasına yardımcı olur.
Probleme Dayalı Öğretim Stratejisinin temel prensiplerini özetleyecek olursak (Savoie, Hughes, 1994:54);
- Öğretime bir problem ile başlanır
- Problem ile öğrencinin dünyası arasında bağlantı kurulur
- Problem disiplinler üzerinde değil yalnızca konu üzerinde organize edilir (Sınırlandırılır)
- Öğrencilere probleme şekil vermeleri ve çözümü baştan sona yönetmeleri için tam yetki verilir
- Etkili, tam ve bağlamında öğrenme için küçük gruplar oluşturulur
- Öğrencilere performansları ve çözümleri hakkında sürekli bilgi ve açıklamalarda bulunulur.
………………………………………. (Devamı word dosyasında)
Etiketler: Geleneksel Öğretim Stratejileri ve Probleme Dayalı Öğretim Stratejisi, Kaliteli bir problemin özellikleri, Problem Çözme Süreci, Probleme Çözmenin Basamakları, Probleme Dayalı Öğrenme Stratejisinin Temel Karakteristiği, Probleme Dayalı Öğretim Stratejisi ve Öğretimin Hedefleri, Probleme Dayalı Öğretim Stratejisi-Kuram-Hedef ve Davranış İlişkisi, Probleme Dayalı Öğretim Stratejisinde Ölçme ve Değerlendirme İşlemleri, Probleme Dayalı Öğretim Stratejisinin Dayandığı Öğretim Kuramları, Probleme Dayalı Öğretim Stratejisinin Güçlü ve Sınırlı Yönleri, Probleme Dayalı Öğretme Stratejisi, Probleme Dayalı Öğretme Stratejisi Nedir?, Probleme Dayalı Öğretme Stratejisi tarihi, Probleme Dayalı Öğretme Stratejisi tarihsel temelleri