Pi’nin Resmi Değeri

Pİ’NİN RESMİ DEĞERİ

p nin öyküsünü geçen yüzyılın sonunda Amerika Birleşik Devletlerinin Indiana Eyaleti’nde geçen bir olaydan söz ederek bitirelim olay “özel teşebbüs” hırsı ile bilgisizliğin bir arada hem kişileri hem de kurumları bazen nasıl gülünç duruma düşürebileceğini göstermesi bakımından ibret vericidir. Olay Edwin Goodwin adlı bir tıp doktorunun p için yeni bir -yanlış- değer bulması, başka bazı yanlış hususlardan hareketle daireyi kare yapması ve bunları bir yasal önerisi haline getirip eyalet temsilciler meclisi üyesi Taylor Record’a vermesiyle başlar. Yasal önerisi 18 Ocak 1897′de Record tarafından eyalet temsilciler meclisine sunulur.

Önerinin giriş bölümünde şöyle denilmektedir: “Yeni bir matematiksel gerçeği tanıtmak ve eğitime katkıda bulunmak amacıylan sunulan ve 1897 yılında yasama organınca kabul edilmek ve benimsenmek koşuluyla içeriğinden yalnızca Indiana eyaleti’nin hiçbir telif ücretini ödemeden yararlanabileceği bir yasa tasarısı.” Üç bölümden oluşan tasarı, başta sona insanın tüylerini diken diken edecek hem temel geometri kurallarıyla hem de birbiriyle çelişen önermelerle doludur. Biz burada yalnızca iki bölümden alıntı yapalım: “… ayrıca 90° lık kiriş uzunluğunun yay uzunluğuna oranı 7/8 dir. Öte yandan karenin köşegeninin kenarına oranı 10/7 dir ki, bu şu önemli dördüncü gerçeği ortaya koymaktadır: Dairenin çapının çevresine oranı 5/4′ün 4′e oranıdır…”

Tasarı -nedense- önce Bataklık Arazi Komisyonuna havale edilir, buradan da “aidiyeti cihetiyle” Eğitim Komsiyonuna gönderilir. Komisyonun olumlu görüşüyle birlikte 5 şubat 1897′de tekrar genel kurula gelen tasarı burada 67 oya karşılık 0 oyla kabul edilir!

Şimdi sıra Senatodadır. Tasarı Senatoda – neden – bilinmez Alkollü İçkilerle Mücadele Komisyonuna havale edilir ve komisyonunun olumlu görüşüyle geri gelir. Artık tasarının yasallaşması (!) için hiçbir engel kalmamış gibidir, ama büyük bir rastlantı Senatoyu büyük bir yanılgıdan, p yi de resmi bir değere kavuşmaktan alıkoyar. Tasarı komisyon dönüşü Senato genel kurulunda okuduğu sırada Purdue Üniversitesi Matematik Bölümü öğretim üyelerinden Profesör Waldo üniversiteyle ilgili iş takibi dolayısıyla Senatodadır. Genel kurulda tartışılmakta olanları duyunca kulaklarına inanmaz. Doğu Indiana’dan eski bir öğretmen senatör şöyle demektedir: “Sorun çok basit. Eğer p sayısı için yeni ve doğru bir değer belirleyen bu tasarıyı yasallaştırırsak tasarının sahibi buluşunun eyaletimizde parasız kullanımına okul kitaplarında yayınlanmasına izin verecektir. Buna karşılık öteki eyaletler kendisine telif ücreti ödemek durumundadır.

Profesör Waldo hemen kolları sıvayıp yoğun bir kulis faaliyetine girişir ve bunun sonucu 12 Şubat 1897′de senato tasarı üzerindeki görüşmeleri belirsiz bir tarihe erteler. Bundan sonrada bu konu bir daha gündeme gelmez.

“Bu yazıyı yazdıktan birkaç ay sonra Shanks’ın 1874′te yayınladığı p değerindeki son 180 basamağın yanlış olduğunu öğrendim. Bu gerçek 1947′de p ENLAC bilgisayarı ile 2 bin küsur basamağa kadar hesaplandığı zaman ortaya çıkıyor ve vahim bir tarihsel hatada bu şekilde düzeltilmiş oluyor. Ancak ne yazık ki bu son 180 basamağın doğrusu bende yok bu nedenle okuyucu ya 527 doğru basamakla yetinecek düzeltme işini kendisi yapacak!”