PÄ°’NÄ°N RESMÄ° DEÄžERÄ°

p nin öyküsünü geçen yüzyılın sonunda Amerika BirleÅŸik Devletlerinin Indiana Eyaleti’nde geçen bir olaydan söz ederek bitirelim olay “özel teÅŸebbüs” hırsı ile bilgisizliÄŸin bir arada hem kiÅŸileri hem de kurumları bazen nasıl gülünç duruma düşürebileceÄŸini göstermesi bakımından ibret vericidir. Olay Edwin Goodwin adlı bir tıp doktorunun p için yeni bir -yanlış- deÄŸer bulması, baÅŸka bazı yanlış hususlardan hareketle daireyi kare yapması ve bunları bir yasal önerisi haline getirip eyalet temsilciler meclisi üyesi Taylor Record’a vermesiyle baÅŸlar. Yasal önerisi 18 Ocak 1897′de Record tarafından eyalet temsilciler meclisine sunulur.

Önerinin giriÅŸ bölümünde şöyle denilmektedir: “Yeni bir matematiksel gerçeÄŸi tanıtmak ve eÄŸitime katkıda bulunmak amacıylan sunulan ve 1897 yılında yasama organınca kabul edilmek ve benimsenmek koÅŸuluyla içeriÄŸinden yalnızca Indiana eyaleti’nin hiçbir telif ücretini ödemeden yararlanabileceÄŸi bir yasa tasarısı.” Üç bölümden oluÅŸan tasarı, baÅŸta sona insanın tüylerini diken diken edecek hem temel geometri kurallarıyla hem de birbiriyle çeliÅŸen önermelerle doludur. Biz burada yalnızca iki bölümden alıntı yapalım: “… ayrıca 90° lık kiriÅŸ uzunluÄŸunun yay uzunluÄŸuna oranı 7/8 dir. Öte yandan karenin köşegeninin kenarına oranı 10/7 dir ki, bu ÅŸu önemli dördüncü gerçeÄŸi ortaya koymaktadır: Dairenin çapının çevresine oranı 5/4′ün 4′e oranıdır…”

Tasarı -nedense- önce Bataklık Arazi Komisyonuna havale edilir, buradan da “aidiyeti cihetiyle” EÄŸitim Komsiyonuna gönderilir. Komisyonun olumlu görüşüyle birlikte 5 ÅŸubat 1897′de tekrar genel kurula gelen tasarı burada 67 oya karşılık 0 oyla kabul edilir!

Åžimdi sıra Senatodadır. Tasarı Senatoda – neden – bilinmez Alkollü İçkilerle Mücadele Komisyonuna havale edilir ve komisyonunun olumlu görüşüyle geri gelir. Artık tasarının yasallaÅŸması (!) için hiçbir engel kalmamış gibidir, ama büyük bir rastlantı Senatoyu büyük bir yanılgıdan, p yi de resmi bir deÄŸere kavuÅŸmaktan alıkoyar. Tasarı komisyon dönüşü Senato genel kurulunda okuduÄŸu sırada Purdue Ãœniversitesi Matematik Bölümü öğretim üyelerinden Profesör Waldo üniversiteyle ilgili iÅŸ takibi dolayısıyla Senatodadır. Genel kurulda tartışılmakta olanları duyunca kulaklarına inanmaz. DoÄŸu Indiana’dan eski bir öğretmen senatör şöyle demektedir: “Sorun çok basit. EÄŸer p sayısı için yeni ve doÄŸru bir deÄŸer belirleyen bu tasarıyı yasallaÅŸtırırsak tasarının sahibi buluÅŸunun eyaletimizde parasız kullanımına okul kitaplarında yayınlanmasına izin verecektir. Buna karşılık öteki eyaletler kendisine telif ücreti ödemek durumundadır.

Profesör Waldo hemen kolları sıvayıp yoÄŸun bir kulis faaliyetine giriÅŸir ve bunun sonucu 12 Åžubat 1897′de senato tasarı üzerindeki görüşmeleri belirsiz bir tarihe erteler. Bundan sonrada bu konu bir daha gündeme gelmez.

“Bu yazıyı yazdıktan birkaç ay sonra Shanks’ın 1874′te yayınladığı p deÄŸerindeki son 180 basamağın yanlış olduÄŸunu öğrendim. Bu gerçek 1947′de p ENLAC bilgisayarı ile 2 bin küsur basamaÄŸa kadar hesaplandığı zaman ortaya çıkıyor ve vahim bir tarihsel hatada bu ÅŸekilde düzeltilmiÅŸ oluyor. Ancak ne yazık ki bu son 180 basamağın doÄŸrusu bende yok bu nedenle okuyucu ya 527 doÄŸru basamakla yetinecek düzeltme iÅŸini kendisi yapacak!”